THÁI ĐỘ ”THEO THÀY”
Theo phụng niên của Giáo Hội, Chúa Nhật tuần này chúng ta ở vào tuần XIII của Mùa Thường Niên. Như tuần trước chúng tôi đã nhận định về ý nghĩa khác nhau của hai thời đoạn Mùa Thường Niên, thời đoạn Hậu Giáng Sinh và thời đoạn Hậu Phục Sinh, một yếu tố chúng ta cần phải để ý trong việc suy niệm Phụng Vụ Lời Chúa nói chung và bài Phúc Am nói riêng. Hôm nay, chúng tôi xin lập lại ý nghĩa của hai thời đoạn Mùa Thường Niên này, và chúng ta sẽ thấy ý nghĩa ấy rất hợp với bài Phúc Am được Giáo Hội chọn đọc cho Chúa Nhật XIII Thuòng Niên Năm C hôm nay. Thật vậy, nếu ý nghĩa của Mùa Thuòng Niên Hậu Giáng Sinh là ở chỗ Giáo Hội tuỏng kính Mầu Nhiệm Chúa Kitô đích thân tỏ mình ra cho chung dân Do Thái, nhất là cho riêng các môn đệ, cho tới khi Người tử giá trên đồi Canvê, một biến cố được tưởng niệm trong Tuần Thánh, cũng như cho tới khi Người sống lại từ trong cõi chết, một biến cố đuọc cử hành trong Tuần Bát Nhật Phục Sinh, thì ý nghĩa của Mùa Thường Niên Hậu Phục Sinh là ở chỗ Giáo Hội cử hành Mầu Nhiệm Chúa Kitô tỏ mình ra cho toàn thể nhân loại, qua Giáo Hội Nhiệm Thể Người, trong Thánh Thần Người đã thông cho các tông đồ khi Người sống lại từ trong cõi chết, cũng là Vị Thánh Thần Người đã từ Cha sai đến với Giáo Hội trong Ngày Lễ Ngũ Tuần ở Giêrusalem, Vị Thánh Thần dùng Giáo Hội để làm chứng về Chúa Kitô cho tới khi Người lại đến trong vinh quang. Vậy, căn cứ vào ý nghĩa của Mùa Thường Niên Hậu Phục Sinh như vừa được phân biệt với Mùa Thường Niên Hậu Giáng Sinh, chúng ta có thể hiểu được tại sao Giáo Hội bỏ các câu Phúc Am của Thánh Luca đoạn 9 từ câu 25 đến 50 để nhẩy sang câu 51 đến 62 cùng đoạn. Chúng ta còn nhớ là bài Phúc Am cho Chúa Nhật Thuòng Niên XII Năm C tuần trước đuọc Giáo Hội trích cũng từ Phúc Am Thánh Luca đoạn 9 từ câu 18 đến 24 về căn tính của Chúa Kitô liên quan đến sứ vụ chứng nhân của các tông đồ. Sở dĩ Giáo Hội không đọc tiếp Phúc Am Thánh Luca mà lại nhẩy vọt như vậy, theo tôi, là vì phần bỏ qua này không hợp với ý nghĩa của Mùa Thường Niên Hậu Phục Sinh, như về biến cố Chúa Biến Hình trên núi từ câu 28 đến 36 đã đuọc Giáo Hội tưởng kính vào Chúa Nhật Thứ Hai Mùa Chay, hay về việc Chúa trừ thần ô uế cho người con trai từ câu 37 đến 43, một việc Người đích thân tỏ mình ra, hợp với ý nghĩa của Mùa Thường Niên Hậu Giáng Sinh hơn là Hậu Phục Sinh. Đúng thế, ý nghĩa của bài Phúc Am theo Thánh Luca hôm nay, cùng đoạn 9, từ câu 51 đến 62, là tiếp tục ý nghĩa về vai trò môn đệ là chứng nhân cho Chúa Kitô của bài Phúc Am tuần trước, một ý nghĩa hoàn toàn hợp với Mùa Thường Niên Hậu Phục Sinh.
Bài Phúc Am hôm nay, về phương diện bố cục văn từ, được chia làm hai phần, phần nhất về sự kiện Chúa Giêsu lên Giêrusalem nhưng dọc đường không được dân làng Samaritanô tiếp rước, và phần thứ hai về điều kiện cần có để theo Chúa của ba người khác trường hợp nhau. Vậy mối liên hệ giữa hai phần của bài Phúc Am hôm nay như thế nào, nhất là câu “hãy để kẻ chết chôn cho kẻ chết” nghĩa là gì, chết rồi mà còn có thể chôn cất nhau đuọc hay sao?
Căn cứ vào ý nghĩa của thời điểm Hậu Phục Sinh liên quan đến Mầu Nhiệm Chúa Kitô được tỏ hiện qua Giáo Hội là nhân chứng của Người, chúng ta chẳng những sẽ thấy được hai phần của bài Phúc Am Chúa Nhật XIII Mùa Thường Niên Năm C hôm nay rất ăn khớp với nhau, mà còn hiểu đuọc cả ý nghĩa của câu “hãy để kẻ chết chôn cho kẻ chết” nữa. Ở phần kết thúc chia sẻ bài Phúc Am Chúa Nhật XII Mùa Thường Niên Nam C tuần trước, tôi đã nhắc lại lời Sách Khải Huyền ở đoạn 14 câu 4 về tính cách chứng nhân của người môn đệ đích thực Chúa Kitô là “đi đến bất cứ nơi nào Con Chiên tới”, như Mẹ Maria là người môn đệ tiên khởi của Chúa Kitô đã đứng dưới chân thập giá của Người vậy. Trong bài Phúc Am Chúa Nhật XIII Mùa Thường Niên Năm C hôm nay, chúng ta thấy, là môn đệ của Chúa Kitô, của “Con Chiên Thiên Chúa, Đấng xóa tội trần gian”, như vị tiền hô của Người xác nhận trong Phúc Am Thánh Gioan đoạn 1, câu 29, các tông đồ cũng theo “Con Chiên đi đến bất cứ nơi nào Con Chiên tới”, tức nhất định theo Người lên Giêrusalem là nơi, như Người đã tiên báo cho các vị biết những gì bất hạnh nhất sẽ xẩy ra cho Người ở Phúc Am Thánh Luca tuần trước, một lời tiên báo cũng được Người lập lại một lần nữa cho các vị hay ở các câu 43 và 44 truóc bài Phúc Am hôm nay.
Tuy nhiên, dù có đi theo Thày và đồng hành với Thày lên Giêrusalem với tư cách là môn đệ của Người đi nữa, thực tế cho thấy, các vị cũng còn và vẫn còn cách xa Người lắm lắm. Đó là lý do Phúc Am hôm nay đã nhắc đến sự kiện “Người quay lại quở trách các vị”. Đúng thế, cho dù các tông đồ, qua Phêrô, có thực lòng tin tưởng và tuyên nhận “Thày là Đấng Thiên Sai của Thiên Chúa”, như bài Phúc Am tuần trước thuật lại, thế nhưng, vì Thần Chân Lý chưa đến với các vị, do đó, các vị đã có những tác hành hoàn toàn tương khắc ngược phản với niềm tin của các vị. Điển hình nhất là sự kiện được Phúc Am hôm nay thuật lại là “Giacôbê và Gioan thưa cùng Người: ‘Lạy Thày, Thày có muốn chúng con khiến lửa từ trời xuống thiêu hủy đám dân này đi chăng?’” Tại sao? Tại sao các vị lại có một thái độ và phản ứng quá dữ dằn và độc ác như vậy? Nếu không phải tại vì các vị cứ tưởng và mơ tưởng rằng “Đấng Thiên Sai của Thiên Chúa” chỉ được sai đến để giải phóng dân Do Thái mà thôi, như nội dung câu các vị hỏi Chúa Kitô trước khi Người thăng thiên về trời, “giờ đây có phải là lúc Thày sắp phục quốc cho dân Israel không?”, được Sách Tông Vụ ghi nhận ở đoạn 1 câu 6, cho thấy rõ điều ấy, hay ở Phúc Am Thánh Luca từ câu 46 đến 50 ngay trước bài Phúc Am hôm nay cũng cho thấy như vậy, cho thấy các vị đang tranh luận với nhau về ngôi thứ của mình trong nội bộ, cũng như đã tỏ ra thái độ bất mãn đối với kẻ không thuộc về nhóm các vị lại dám nhân danh Thày các vị để trừ quỉ. Bởi vậy, đối với một vị anh hùng cứu tinh dân tộc, được Thiên Chúa toàn năng sai đến là Thày mình, mà đám dân Samaritanô ngoại lai lại dám phủ nhận, bằng cách không nghênh đón và tiếp đãi Người thì thật tình là đáng chết. Chúa Kitô đã lợi dụng cơ hội này để tỏ mình ra cho thành phần chứng nhân tiên khởi là các tông đồ biết về Người hơn nữa, để sau này các vị không rao giảng về Người như một phản Kitô, tức rao giảng một Chúa Kitô khác, mà là một Chúa Kitô nhân ái xót thương, như Người minh định ngay trong bài Phúc Am hôm nay: “Con Người đến không phải để sát hại mà là để cứu vớt”.
Như thế, làm môn đệ của Chúa Kitô không phải chỉ là việc theo Người, như các tông đồ theo Người lên Giêrusalem, mà còn phải có tinh thần của Người nữa, nghĩa là phải làm sao để chúng ta có thể ở trong Người và Người ở trong chúng ta, sống trong chúng ta, Kitô hữu chúng ta mới có thể thực sự là những chứng nhân đích thực và sống động của Người.
Chính nhờ phần trên của bài Phúc Am chúng ta có thể hiểu được ý nghĩa thâm sâu của phần duói của bài Phúc Am Chúa Nhật XIII Mùa Thường Niên Năm C này. Thật vậy, nhờ phần trên của bài Phúc Am, chúng ta chẳng những hiểu đuọc ý nghĩa của câu “kẻ chết chôn cho kẻ chết” mà còn cả hai câu kia nữa, câu “Con Người không có chỗ dựa đầu” và câu “tra tay cầm cầy”.
Theo tôi hiểu thì như thế này, nếu muốn thực sự đi theo làm môn đệ của Chúa Kitô, Kitô hữu chúng ta cũng cần phải chịu thế gian hất hủi, bỏ rơi, khinh khi, quên lãng như Chúa Kitô, đúng như lời Người tiên báo cho các tông đồ trong Bữa Tiệc Ly, đoạn 16 câu 33: “Các con sẽ chịu khốn khó trên thế gian”, như chính trường hợp Người khi còn sống trên đời cũng đã bị dân Samaritanô không tiếp đón trên đường lên Giêrusalem được nhắc đến trong bài Phúc Am hôm nay, nhất là bị chính dân Do Thái của Người hoàn toàn phủ nhận tại Giêrusalem, như Nguòi loan báo cho các tông đồ trong bài Phúc Am tuần truóc. “Không có chỗ dựa đầu” ở đây là như vậy, là bị thế gian phủ nhận và hất hủi. Thế nhưng, sở dĩ dân Samaritanô ngoại lai, nhất là dân Do Thái chính cống, đã thực sự phũ phàng phủ nhận “Đấng Thiên Sai của Thiên Chúa” như các tông đồ tin nhận trong bài Phúc Am tuần trước, là vì họ không nhận biết Thiên Chúa, đúng như lời Chúa Kitô cho biết trong Bữa Tiệc Ly đuọc Phúc Am Thánh Gioan ghi nhận ở đoạn 15 câu 21: “Họ sẽ làm cho các con tất cả những điều ấy vì danh Thày, bởi họ không biết Đấng đã sai Thày”. Mà “sự sống đời đời”, cũng theo lời Chúa Kitô xác định trong Lời Nguyện Tiệc Ly ở Phúc Am Thánh Gioan đoạn 17 câu 3, “là nhận biết Thiên Chúa chân thật duy nhất và Đức Giêsu Kitô, Đấng Ngài Sai”. Vậy nếu người Samaritanô trong bài Phúc Am hôm nay và người Do Thái không nhận biết Thiên Chúa và Đấng Thiên Sai thì không phải là họ thực sự ở trong sự chết hay sao, tức là thành phần những kẻ chết về phương diện tâm linh hay sao? Như thế, “hãy mặc kẻ chết chôn cho kẻ chết” nghĩa là hãy cứ để cho “con người yêu chuộng tối tăm hơn ánh sáng”, như lời Chúa Kitô nói với Nicôđêmô về bản chất và khuynh hướng tự nhiên của thế gian, ở Phúc Am Thánh Gioan đoạn 3 câu 19, chứ đừng vì thế gian không nhận biết mình, hất hủi mình, xử tệ với mình, mà nản chí bỏ cuộc theo Chúa, trái lại, Kitô hữu môn đệ đích thực của Chúa Kitô chúng ta lại càng vì thế phải sống đúng thân phận và sứ vụ “là ánh sáng thế gian… soi sáng cho cả nhà” của mình, như lời Chúa Kitô nói với các tông đồ ở bài Giảng Trên Núi trong Phúc Am Thánh Mathêu đoạn 5 câu 14 và 15. Đó là lý do, ngay sau khi nói: “hãy mặc kẻ chết chôn cho kẻ chết”, Chúa Kitô liền kêu gọi, “Phần anh hãy đi rao giảng Nước Thiên Chúa”. Bằng không, nếu không chấp nhận được bị thế gian ghét bỏ, nghĩa là vẫn đi tìm an ủi cá nhân theo cảm tình cảm xúc tự nhiên, chắc chắn chúng ta sẽ không thể nào “đi rao giảng Nuóc Thiên Chúa” đuọc, hay không thể nào “theo Con Chiên đi đến nơi nào Chiên đến”, tức sẽ ở vào tình trạng xẩy ra đúng như lời cuối cùng Chúa Giêsu nói trong bài Phúc Am hôm nay: “Ai đã cầm cầy mà còn quay trở lại thì không xứng đáng với Nuóc Thiên Chúa”.
Ý nghĩa huyền nhiệm của bài Phúc Am hôm nay còn được diễn giải nơi bài đọc thứ hai nữa. Thật vậy, theo Phúc Am hôm nay, nếu thành phần môn đệ theo Chúa Kitô để làm chứng cho Người phải hiên ngang “đi rao giảng Nuóc Thiên Chúa”, bất chấp thế gian chống đối, để làm cho thế gian nhận biết chân lý, thì, theo bài đọc hai hôm nay, họ mới thực sự là thành phần tự do, thành phần sống theo thần trí vậy.
Đúng thế, khi lãnh nhận Phép Rửa là chúng ta đã trở nên con cái Thiên Chúa, “trở nên một tạo vật mới” (Gal 6:15), tức đã đuọc giải thoát khỏi tội lỗi và sự chết, đuọc tự do sống thân phận làm con cái Thiên Chúa, vì Ngài đã ban cho chúng ta Thần Linh của Ngài. Đó là lý do trong bài đọc hai hôm nay Thánh Phaolô đã xác tín: “chính vì để cho chúng ta đuọc sống tự do mà Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta… Nếu anh em đuọc thần trí huóng dẫn, anh em không còn sống dưới lề luật nũa”. Thế nên, thánh nhân đã khuyên giục thành phần môn đệ theo Chúa Kitô rằng: “Anh em hãy sống theo thần trí, và đừng tìm thỏa mãn đam mê xác thịt nữa”. “Bởi vì”, thánh nhân quả quyết: “Đam mê xác thịt thì chống lại thần trí, và thần trí thì ngược lại với xác thịt; đôi bên kình chống nhau khiến anh em không thi hành được những gì anh em mong muốn”. Chúng ta có thực sự cảm nhận thấy xẩy ra trong đời sống đạo của mình đúng như những gì Thánh Phaolô quả quyết như thế hay chăng? Nếu có, chúng ta cũng đừng bối rối, vì đó là dấu chứng tỏ con người mới, con người chứng nhân chúng ta, cũng mang trên mình những dấu tích của Người (xem Gal 6:17), những dấu tích vẫn còn trên thân xác phục sinh của Người, những dấu tích chính Người sau khi sống lại đã dùng để chứng thực rằng Người thật sự là Đấng Tử Giá song đã sống lại, Người thực sự là Đấng Thiên Sai, Đấng “đã vâng lời cho đến chết và chết trên thập giá” (Phil 2:8), Đấng đã “hiến mạng sống mình làm giá chuộc muôn dân” (Mt. 20:28), mà chúng ta “là những nhân chứng về điều này” (Lk 24:48), những chứng nhân để Chúa Kitô tỏ hiện nơi thân xác của chúng ta (xem 2Cor. 4:10).
(Tin Mừng Sự Sống, buổi phát thanh thứ bốn mươi hai, Chúa Nhật 1/7/2001)
